Thị Trường Chung Đối Mặt Nguy Cơ “Siêu Siết Chặt” Hàng Hóa: Xung Đột Iran Đẩy Giá Nguyên Liệu AI, Bán Dẫn Lên Mức Kỷ Lục

Xung đột tại Trung Đông, cùng với chính sách kiểm soát xuất khẩu và dự trữ của Trung Quốc, đang tạo ra một cơn bão hoàn hảo trên thị trường hàng hóa toàn cầu. Không chỉ dầu mỏ, mà các nguyên tố “ngách” như Tungsten, Lưu huỳnh (Sulfur) và Heli – những thành phần tối quan trọng cho ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) – đã chứng kiến mức tăng giá phi mã, đe dọa chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Sự gia tăng căng thẳng ở khu vực Iran và những hạn chế đối với Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển năng lượng và hóa chất huyết mạch, đã nhanh chóng chuyển đổi tình trạng cung vượt cầu ở một số thị trường thành thiếu hụt, đồng thời làm trầm trọng thêm các tình trạng khan hiếm hiện có. Đây là một dấu hiệu cảnh báo rõ rệt về những tác động lan tỏa từ địa chính trị đến nền kinh tế số và công nghệ cao.

Phân Tích Biến Động Giá Hàng Hóa: Từ Tungsten Đến Heli

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, giá của ba nguyên tố quan trọng này đã tăng vọt, thậm chí vượt xa tốc độ tăng của dầu mỏ. Cụ thể:

• Tungsten (Vonfram): Kim loại cứng gần bằng kim cương, đóng vai trò tạo kết nối điện trong lõi chip bán dẫn. Giá Ammonium Para Tungstate (APT) – tiêu chuẩn ngành của tungsten – đã chạm mức kỷ lục trên 3.000 USD/MTU vào cuối tuần trước, tăng hơn 50% trong tháng 3 và gấp ba lần kể từ cuối tháng 12 năm ngoái. Almonty, công ty khai thác tungsten, đã chính thức mở lại mỏ lớn ở Sangdong, Hàn Quốc, và dự kiến bắt đầu sản xuất tại Montana, Mỹ, trong năm nay. CEO Lewis Black của Almonty cho biết nhu cầu từ ngành quốc phòng đã “cực kỳ mạnh mẽ” từ đầu năm ngoái.
• Axit Sulfuric (Từ Lưu huỳnh): Sản phẩm phụ của lưu huỳnh, được dùng để làm sạch các tấm wafer chip. Giá axit sulfuric tại châu Phi đã cao hơn ít nhất 30% so với trước xung đột và vẫn đang tăng, theo phân tích của Goldman Sachs dựa trên khảo sát một nhà khai thác địa phương ở châu Phi. Các đánh giá khác cho thấy mức tăng nhẹ hơn, với giá lưu huỳnh của Trung Quốc (bao gồm chi phí và vận chuyển) tăng khoảng 13% từ đầu tháng 3 lên 621 USD/tấn tính đến ngày 26/3, theo S&P Global Platts. Các nhà phân tích của S&P Global Energy cảnh báo, khoảng 56% lượng lưu huỳnh nhập khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 đến từ Trung Đông, và “một cuộc phong tỏa hiệu quả kéo dài 2-3 tháng có thể trở thành cú sốc cung nghiêm trọng”. HSBC cũng nhấn mạnh “áp lực siêu siết chặt” đối với mặt hàng ít được chú ý này.
• Heli: Khí hiếm ngăn chặn các phản ứng hóa học không mong muốn trong quá trình sản xuất bán dẫn. Giá heli đã tăng khoảng gấp đôi kể từ khi xung đột Iran bắt đầu, theo Fitch Ratings. Mặc dù khó xác định giá toàn ngành do phần lớn giao dịch thông qua hợp đồng dài hạn, giá heli tại tỉnh Hà Nam của Trung Quốc đã đảo chiều xu hướng giảm trong năm nay, tăng từ mức thấp 545 NDT (78,85 USD)/bình vào ngày 28/2 lên 600 NDT (86,81 USD). Các cuộc tấn công tên lửa của Iran trong tháng này đã làm tê liệt một trung tâm công nghiệp quan trọng ở Qatar, nơi sản xuất khoảng một phần ba lượng heli của thế giới, đồng nghĩa với nguồn cung heli sẽ khó được phục hồi sớm.

Tác Động Vĩ Mô và Rủi Ro Chuỗi Cung Ứng Toàn Cầu

Sự leo thang giá các nguyên liệu thô này không chỉ là vấn đề riêng lẻ mà là một chỉ báo rõ ràng về rủi ro địa chính trị đang xâm lấn sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là các ngành công nghệ cao.

• Ngành bán dẫn và AI: Tungsten, lưu huỳnh và heli đều là những thành phần thiết yếu trong sản xuất chip bán dẫn – trái tim của mọi thiết bị điện tử hiện đại và động lực cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Sự gián đoạn nguồn cung hoặc tăng giá đột biến sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, tiến độ đổi mới và khả năng cạnh tranh của các tập đoàn công nghệ lớn. Như đã từng thấy với Huawei và Cuộc Đua AI, mọi biến động trong chuỗi cung ứng đều có thể tạo ra tín hiệu quan trọng cho thị trường chung.
• Vai trò của Trung Quốc: Bắc Kinh đã đẩy mạnh kiểm soát các nguồn cung quan trọng này ngay cả trước khi xung đột Iran nổ ra, một phần do căng thẳng với Mỹ leo thang. Trung Quốc bắt đầu hạn chế xuất khẩu tungsten hơn một năm trước và vào tháng 12 đã kêu gọi siết chặt hơn nữa các giới hạn xuất khẩu axit sulfuric. Lượng nhập khẩu heli của Trung Quốc cũng tăng đáng kể, 15,7% vào năm 2025 sau mức tăng gần 65% vào năm 2024. Đây là chiến lược nhằm đảm bảo an ninh nguồn cung và có thể sử dụng làm đòn bẩy địa chính trị.
• Rủi ro gián đoạn hóa chất: Các nhà phân tích của Goldman Sachs, sau gần 40 cuộc họp và khảo sát thực tế tại Trung Quốc, nhận định “nguy cơ gián đoạn hóa chất làm nguyên liệu thô cho các nhà sản xuất ở một số phân khúc cao hơn dự kiến”. Điều này cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng hóa chất toàn cầu.

Bài Học Từ Quá Khứ và Hướng Đi Tương Lai

Các đợt thiếu hụt do xung đột Iran là gián đoạn chuỗi cung ứng mới nhất làm rung chuyển thị trường toàn cầu, sau những cú sốc tương tự từ cuộc xâm lược Ukraine năm 2022 của Nga và đại dịch Covid-19. Điều này đã thúc đẩy các công ty đa dạng hóa nguồn cung và các quốc gia như Trung Quốc đẩy mạnh kế hoạch dự trữ.

Christopher Ecclestone, Giám đốc và chiến lược gia khai thác tại Hallgarten & Company, chỉ ra rằng thế giới đã trở nên “lười biếng”, coi hàng hóa như siêu thị luôn có sẵn. Ông nói: “Thế giới đã lười biếng. Nó nghĩ cuộc sống giống như một siêu thị, sản phẩm là một gói ngô hoặc vài tấn axit sulfuric. Siêu thị hàng hóa đã bị chặt bớt một vài lối đi.” Ông cũng nhấn mạnh sự thiếu minh bạch về giá có thể khiến tình trạng thiếu hụt tồi tệ hơn số liệu công bố. Rhodium Group trong báo cáo ngày 24/3 cũng nhận định: “Việc tiếp cận nguồn cung các vật liệu vật chất nhất định mà sản xuất và chế biến tập trung ở Trung Quốc sẽ trở thành chủ đề đàm phán thường xuyên hơn với Bắc Kinh.”

Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp, việc theo dõi sát sao diễn biến địa chính trị, chính sách thương mại của các cường quốc và động thái dự trữ hàng hóa chiến lược sẽ là yếu tố then chốt để quản trị rủi ro và tìm kiếm cơ hội trong một thị trường chung đầy biến động.

Biên tập: Phố Wall (Theo nguồn gốc)