Chương trình hạt nhân Iran và những đánh giá tình báo từ Mỹ

Tình báo Mỹ hiện vẫn giữ nguyên nhận định rằng Iran cần khoảng một năm để chế tạo một vũ khí hạt nhân, bất chấp những đợt tấn công quân sự dồn dập từ phía Mỹ và Israel trong thời gian qua. Đánh giá này phơi bày một thực tế phức tạp trên bàn cờ địa chính trị Trung Đông, khi các chiến dịch quân sự dường như chưa thể làm thay đổi đáng kể mốc thời gian hạt nhân của Tehran. Hơi thở thời đại đang cho thấy sự giằng co gay gắt giữa ý chí ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân và năng lực thực tế trong việc vô hiệu hóa hạ tầng kỹ thuật vốn đã được củng cố kiên cố dưới lòng đất.

Bản chất chương trình hạt nhân Iran dưới lăng kính tình báo

Trước khi các đợt không kích diễn ra vào tháng 6/2025, các cơ quan tình báo Mỹ từng đánh giá Iran có khả năng sản xuất đủ uranium cấp độ vũ khí và hoàn thiện thiết bị trong vòng từ 3 đến 6 tháng. Tuy nhiên, sau các chiến dịch tấn công vào các cơ sở trọng yếu tại Natanz, Fordow và Isfahan, mốc thời gian này đã được điều chỉnh lùi lại khoảng từ 9 tháng đến một năm. Việc mốc thời gian không có biến động tiêu cực thêm cho Tehran sau hai tháng hứng chịu các đợt tấn công từ Mỹ – Israel cho thấy những tổn thất cơ sở hạ tầng đã được Iran xử lý hoặc bù đắp theo cách mà phía tình báo phương Tây phải đặc biệt lưu tâm.

Đáng chú ý, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) hiện vẫn chưa thể xác minh vị trí của khoảng 440 kg uranium được làm giàu ở mức 60%. Một nửa số vật liệu này được cho là đang nằm trong hệ thống đường hầm ngầm tại Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Isfahan, nơi các hoạt động thanh sát đã bị đình chỉ. Tổng lượng uranium làm giàu cao mà Tehran đang nắm giữ đủ để chế tạo khoảng 10 quả bom nếu họ quyết định nâng cấp chúng lên cấp độ vũ khí hạt nhân, một con số đủ để tạo ra áp lực đè nặng lên các cuộc thảo luận chiến lược của các cường quốc.

Chiến lược quân sự và những mục tiêu chưa được ưu tiên

Nhìn sâu vào bản chất của các đợt tấn công, lý do khiến đánh giá tình báo của Mỹ không thay đổi nằm ở định hướng chiến lược. Trong khi Israel nhắm trực tiếp vào các cơ sở xử lý hạt nhân, thì các đợt tấn công của Mỹ lại tập trung phần lớn vào các mục tiêu quân sự thông thường, hệ thống lãnh đạo và tổ hợp công nghiệp quốc phòng. Chiến dịch Búa Đêm và Chiến dịch Cơn thịnh nộ dữ dội được Nhà Trắng khẳng định là nhằm xóa sổ cơ sở hạ tầng hạt nhân và làm suy yếu nền tảng công nghiệp quốc phòng, nhưng các chuyên gia phân tích như ông Eric Brewer cho rằng Iran vẫn bảo toàn được phần lớn vật liệu hạt nhân nhờ vào việc cất giấu chúng tại các địa điểm ngầm sâu khó lòng xuyên phá.

Sự căng thẳng này không tồn tại đơn lẻ mà nằm trong bối cảnh phức tạp của khu vực. Những biến động này có sự tương quan chặt chẽ với những vấn đề an ninh toàn cầu khác, chẳng hạn như những căng thẳng địa chính trị và biến động dầu khí toàn cầu, nơi mà mỗi đòn tấn công quân sự đều trực tiếp tác động đến chuỗi cung ứng và sự ổn định của thị trường năng lượng. Bên cạnh đó, việc kiểm soát hàng hải cũng là một mắt xích trọng yếu, tương tự như những chiến dịch hộ tống tàu dầu ác liệt bậc nhất trong lịch sử Hải quân Mỹ, minh chứng cho việc mọi xung đột tại vùng Vịnh đều có thể kéo theo những rủi ro về giao thương hàng hải quốc tế.

Thách thức của các giải pháp rủi ro

Hiện nay, sau các chiến dịch từ mùa hè năm ngoái, số lượng mục tiêu hạt nhân lớn có thể bị vô hiệu hóa một cách “dễ dàng và an toàn” đã cạn kiệt. Điều này đặt giới chức Mỹ trước một bài toán nan giải: tiếp tục duy trì áp lực thông qua các chiến dịch quân sự thông thường hay chấp nhận những phương án rủi ro hơn. Các nguồn tin cho biết Washington đang cân nhắc khả năng triển khai lực lượng trên bộ để thu giữ trực tiếp lượng uranium làm giàu cao tại Isfahan – một nước cờ đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả chính trị lẫn quân sự.

Dù phía Iran liên tục phủ nhận mục tiêu chế tạo vũ khí hạt nhân và khẳng định đã dừng chương trình này từ năm 2003, nhưng cộng đồng quốc tế vẫn duy trì sự cảnh giác cao độ. Trong bối cảnh các sự cố an ninh khác như sự cố máy bay United Airlines va chạm cột đèn tại Newark đôi khi chỉ được xem là những lời cảnh báo về an toàn hàng không, thì diễn biến tại các cơ sở hạt nhân của Tehran lại mang tầm vóc của một cuộc khủng hoảng an ninh thực thụ, nơi mỗi bước đi đều được tính toán trên bàn cờ địa chính trị thế giới đầy biến động.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vtcnews.vn