Cao tốc Bắc – Nam và bài toán tiến độ: Khi những “nút thắt” hạ tầng thách thức kỳ vọng

Trong bối cảnh cả nước hân hoan kỷ niệm ngày lễ lớn 30/4, câu chuyện về hạ tầng giao thông trọng điểm – tuyến cao tốc Bắc – Nam – lại một lần nữa trở thành tâm điểm của dư luận. Việc nhiều đoạn tuyến đi qua các địa phương, trong đó có khu vực Đắk Lắk và Phú Yên, không thể hoàn thành đúng cam kết đã đặt ra những dấu hỏi lớn về năng lực quản lý dự án và bài toán giải phóng mặt bằng tại Việt Nam. Khi những “mạch máu” kinh tế lỡ hẹn, không chỉ niềm tin của người dân bị thử thách, mà cả lộ trình thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô cũng đứng trước những áp lực không nhỏ từ việc chậm trễ đưa công trình vào khai thác.

Những khoảng lặng trên công trường cao tốc Bắc – Nam

Thực tế tại các dự án thành phần như Quy Nhơn – Chí Thạnh và Chí Thạnh – Vân Phong cho thấy một nghịch lý: dù nỗ lực thi công là không thể phủ nhận, nhưng các mục tiêu thông tuyến vẫn không đạt được kỳ vọng. Thay vì bức tranh toàn cảnh về những dòng xe lưu thông xuyên suốt dịp lễ, người dân chỉ nhận được những “phần” của cao tốc. Việc chỉ thông xe 58/90 km là minh chứng rõ nét cho thấy hạ tầng giao thông của chúng ta vẫn đang bị bủa vây bởi những điểm nghẽn mang tính hệ thống. Những sự cố khách quan như sạt trượt taluy sau mưa lũ cuối năm 2025 chỉ là lớp vỏ bên ngoài, bản chất vấn đề nằm ở sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các đơn vị quản lý, nhà thầu và địa phương trong công tác chuẩn bị mặt bằng.

Như đã phân tích trước đây trong bài Vi phạm nồng độ cồn và bài toán kỷ cương giao thông trong kỳ nghỉ lễ, việc thiếu hụt các điều kiện hạ tầng đồng bộ không chỉ làm giảm hiệu quả khai thác giao thông mà còn kéo theo những rủi ro an toàn không đáng có. Một dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng bị đình trệ do vướng mặt bằng tại một vài xã là bài toán kinh điển về chi phí cơ hội trong đầu tư công. Khi dòng vốn hàng nghìn tỷ đồng bị “ngâm” trong các công trình dang dở, sức lan tỏa của hạ tầng đến sự phát triển kinh tế vùng miền sẽ bị triệt tiêu đáng kể.

Nút thắt mặt bằng và bài học quản trị dự án công

Khi nhìn sâu vào bản chất vấn đề, không khó để nhận ra rằng việc thiếu hụt mặt bằng không đơn thuần là lỗi của một bên nào, mà là sự phản ánh của một quy trình đền bù giải tỏa còn nhiều độ trễ. Các địa phương, vốn đang chịu áp lực lớn trong việc tinh gọn bộ máy và tối ưu hóa quản trị theo các chủ trương mới, đôi khi lại lúng túng khi xử lý các tình huống phát sinh tại địa bàn. Sự chậm trễ của 900m đường gom hay những khu vực chưa bàn giao mặt bằng để xử lý sạt trượt là những “nút thắt” khiến tiến độ toàn tuyến bị xoay vần. Điều này đòi hỏi những tư duy mới trong quản lý, nơi mà sự quyết liệt của chính quyền địa phương phải song hành cùng năng lực tài chính và kỹ thuật của chủ đầu tư.

Độc giả có thể tham khảo thêm bài Sắp xếp tổ dân phố và bài toán tinh gọn bộ máy từ chỉ đạo của Ban Bí thư để thấy rõ hơn mối liên hệ giữa năng lực thực thi hành chính và hiệu quả của các dự án hạ tầng lớn. Khi bộ máy quản trị ở cơ sở được tối ưu hóa, các vấn đề về giải phóng mặt bằng chắc chắn sẽ được xử lý linh hoạt và quyết liệt hơn. Sự chậm trễ không chỉ làm mất đi tính kịp thời của dự án mà còn trực tiếp gây ra những hệ lụy về chi phí vật liệu tăng cao, giá nhân công biến động, đẩy các nhà thầu vào tình thế khó khăn chồng chất, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng thi công tổng thể.

Tác động lan tỏa đến sự phát triển kinh tế vùng và kỳ vọng tương lai

Sự chậm trễ này không chỉ là chuyện của riêng những người làm dự án, mà còn tác động trực tiếp đến dòng chảy lưu thông hàng hóa và du lịch. Trong dịp lễ 30/4 vừa qua, khi chứng kiến cảnh ùn tắc trên các cung đường cũ, chúng ta mới thấy rõ hơn giá trị của những mét cao tốc chưa hoàn thiện. Đơn cử như việc du khách đổ về các địa danh du lịch, trong đó có di sản Huế, đạt cao kỷ lục, cho thấy nhu cầu kết nối là cực kỳ cấp thiết. Những ai quan tâm đến vấn đề này có thể xem thêm tại bài Du khách đến tham quan di sản Huế cao kỷ lục trong kỳ nghỉ lễ để thấy rằng, hạ tầng giao thông chính là “cửa ngõ” để khai thác tiềm năng kinh tế địa phương. Nếu không sớm gỡ bỏ các nút thắt trên tuyến cao tốc Bắc – Nam, chúng ta đang lãng phí một dư địa tăng trưởng khổng lồ cho các tỉnh duyên hải miền Trung và Tây Nguyên.

Nhìn về tương lai, kịch bản hoàn thành toàn tuyến vào cuối tháng 6/2026 là một mục tiêu đầy thách thức nhưng bắt buộc phải đạt được. Đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp đang kỳ vọng vào làn sóng hạ tầng, đây là giai đoạn quan sát quan trọng. Các nhà thầu cần phải tối ưu hóa dòng tiền, huy động mọi nguồn lực tài chính và kỹ thuật để đẩy nhanh các hạng mục còn lại. Về phía cơ quan quản lý, việc giám sát chặt chẽ tiến độ của các dự án thành phần không chỉ dừng lại ở các cuộc họp, mà cần chuyển mình sang trạng thái thực địa, giải quyết ngay lập tức các khiếu nại về đền bù và thủ tục hành chính.

Một tương lai bền vững của hạ tầng giao thông Việt Nam không chỉ cần những con đường trải nhựa, mà còn cần những cơ chế quản trị minh bạch, quyết liệt và sự đồng lòng của người dân. Khi cao tốc Bắc – Nam thực sự trở thành một trục xương sống hoàn chỉnh, đó mới là lúc chúng ta có thể tự tin khẳng định sức bật của nền kinh tế trong giai đoạn mới. Cho đến lúc đó, sự kiên nhẫn của người dân và sự nỗ lực vượt khó của các đơn vị thi công vẫn đang là những mảnh ghép cần thiết để hoàn thiện bức tranh hạ tầng đầy kỳ vọng này.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vtcnews.vn