Thặng dư thương mại và kỳ vọng xuất khẩu phục hồi từ quý 3/2026

Thặng dư thương mại của Việt Nam trong năm 2026 đang đối mặt với những thử thách từ áp lực nhập khẩu tăng cao trong giai đoạn đầu năm. Tuy nhiên, bức tranh vĩ mô dần trở nên sáng sủa hơn khi hoạt động xuất khẩu được kỳ vọng sẽ lấy lại vị thế từ quý 3, đảm bảo cán cân thương mại giữ vững trạng thái thặng dư bất chấp những biến động khó lường từ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bản chất của nhịp nhập khẩu tăng vọt

Việc cán cân thương mại tháng 4/2026 ghi nhận mức thâm hụt 3,28 tỷ USD, kéo theo lũy kế 4 tháng đầu năm đạt mức nhập siêu 6,77 tỷ USD, đã phản ánh sự thay đổi căn bản trong cấu trúc dòng chảy hàng hóa. Trong khi kim ngạch xuất khẩu vẫn duy trì được động lực tăng trưởng ở mức 19,6% so với cùng kỳ, thì sự bùng nổ của nhập khẩu với tốc độ 28,2% đã tạo ra áp lực đáng kể. Đáng chú ý, đây không đơn thuần là sự sụt giảm về sức mạnh xuất khẩu, mà là hệ quả từ nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào tăng mạnh nhằm phục vụ các dự án đầu tư quy mô lớn.

Sự dịch chuyển này được minh chứng rõ rệt qua khu vực FDI. Dù vẫn giữ được trạng thái xuất siêu, nhưng mức thặng dư từ khu vực này đã thu hẹp đáng kể, giảm 49% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm hàng điện tử, máy tính và linh kiện ghi nhận mức nhập siêu 4,8 tỷ USD, cho thấy các doanh nghiệp đang tích cực mở rộng cơ sở sản xuất và nâng cấp hạ tầng công nghệ. Điều này tương đồng với thực tế rằng việc sở hữu quy mô sản xuất lớn hơn, như cách nhìn nhận về các đơn vị kinh doanh hạ tầng, thường đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu cực lớn. Như một bài học về quản trị, chỉ số quy mô không đồng nghĩa với hiệu suất tức thì, tương tự như việc chỉ số không đồng nghĩa với cơ hội trong đầu tư chứng khoán nếu không xét đến độ trễ của chu kỳ kinh doanh.

Động lực từ các dự án đầu tư công nghệ cao

Thực tế cho thấy một nghịch lý là trong khi áp lực nhập khẩu gây sức ép lên cán cân thương mại, thì dòng vốn FDI đăng ký lại tăng trưởng ấn tượng với 18,24 tỷ USD, tăng 32% so với cùng kỳ. Đây là bằng chứng cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vào hệ sinh thái sản xuất của Việt Nam vẫn rất vững chắc. Những dự án này khi đi vào vận hành ổn định từ cuối quý 2 sẽ trở thành động lực chính thúc đẩy xuất khẩu tại các nhóm hàng chủ lực như điện thoại, linh kiện điện tử.

Thêm vào đó, việc giảm dần sự phụ thuộc vào biến động địa chính trị tại Trung Đông thông qua chủ động nhập khẩu nhiên liệu là bước đi chiến lược giúp giảm bớt áp lực chi phí. Với bối cảnh căng thẳng toàn cầu hạ nhiệt, các ngành hàng sản xuất sẽ tối ưu hóa được chi phí đầu vào, từ đó củng cố sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Việc theo dõi sát sao dòng vốn này cũng giống như việc quan sát cách các nhà đầu tư nước ngoài mua ròng cổ phiếu UPCoM hay các biến động tại những doanh nghiệp hạ tầng như doanh thu tài chính IDICO tăng đột biến, tất cả đều phản ánh một chu kỳ tái cấu trúc nguồn lực để hướng tới sự bền vững hơn trong dài hạn.

Tỷ giá và triển vọng cán cân thương mại cuối năm

Dù đối mặt với áp lực từ tình trạng nhập siêu, tỷ giá USD/VND trong nước vẫn duy trì trạng thái ổn định với mức tăng chỉ 0,15% kể từ đầu năm. Sự linh hoạt trong điều hành của Ngân hàng Nhà nước, kết hợp với dòng vốn FDI giải ngân khả quan và chênh lệch lãi suất dương, đã tạo nên tấm khiên chắn vững chắc. Nhìn sâu vào bản chất của các yếu tố hỗ trợ này, có thể thấy khả năng kiểm soát vĩ mô đang phát huy tác dụng tích cực trước những cơn gió ngược từ bên ngoài.

Với kỳ vọng xuất khẩu sẽ cải thiện rõ rệt so với nhập khẩu từ quý 3, nền kinh tế được dự báo sẽ tiếp tục duy trì trạng thái thặng dư thương mại trong cả năm 2026. Dẫu mức thặng dư có thể thấp hơn năm 2025 do nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất vẫn cao, nhưng đây là sự đánh đổi cần thiết để nâng tầm năng lực sản xuất quốc gia, đảm bảo một nền tảng tăng trưởng bền bỉ cho tương lai.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vneconomy.vn