Khoa học công nghệ: Động lực đưa thủy sản Việt Nam bứt phá

Khoa học công nghệ đang trở thành động lực then chốt, đóng vai trò như chiếc chìa khóa vạn năng giúp ngành thủy sản Việt Nam không chỉ duy trì vị thế trên bản đồ thế giới mà còn tạo ra những bước nhảy vọt về giá trị. Khi những phương thức khai thác truyền thống dần chạm ngưỡng giới hạn, việc tích hợp hàm lượng tri thức vào chuỗi giá trị nuôi trồng và chế biến chính là con đường tất yếu để hiện thực hóa tham vọng vươn tầm quốc gia trong những thập kỷ tới.

Khoa học công nghệ và sự chuyển mình của ngành thủy sản

Ngành thủy sản Việt Nam đang ghi nhận những con số ấn tượng khi tổng sản lượng năm 2025 đạt gần 10 triệu tấn, cùng kim ngạch xuất khẩu chạm mốc 11,3 tỷ USD. Vị thế quốc gia đang được định hình rõ nét với thứ hạng cao trên toàn cầu. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì ổn định trong quý 1/2026 với kim ngạch xuất khẩu đạt 2,64 tỷ USD, tăng gần 8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đằng sau những con số “biết nói” ấy là một bài toán lớn về tính bền vững. Để duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh cường lực khai thác trên biển phải giảm dần, sự can thiệp của khoa học công nghệ là lời giải duy nhất cho mục tiêu chuyển đổi từ quy mô nhỏ lẻ sang công nghiệp hóa toàn diện.

Thực tế cho thấy, các nhiệm vụ khoa học và công nghệ đã triển khai từ giai đoạn 2021-2025 đã mang lại những quả ngọt đầu tiên. Việc chủ động được hơn 80% nguồn cung con giống, với 95% đạt chuẩn sạch bệnh, chính là minh chứng rõ ràng cho sức mạnh của tư duy đổi mới. Các quy trình nuôi trồng, chế phẩm sinh học và công nghệ xử lý môi trường đã được áp dụng trên 90% diện tích sản xuất, góp phần giữ vững nhịp độ phát triển ổn định cho toàn ngành. Như đã đề cập trong các bài toán về tối ưu hóa nguồn lực tại Cho vay dựa trên dữ liệu và bài toán cải cách bảo lãnh tín dụng SMEs, việc áp dụng công nghệ không chỉ là kỹ thuật mà còn là sự minh bạch hóa và nâng cao hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng.

Hiện thực hóa mục tiêu chiến lược thông qua đổi mới sáng tạo

Hướng tới năm 2030 và tầm nhìn 2045, ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước áp lực phải hiện đại hóa toàn diện. Khoa học công nghệ không còn là những giải pháp kỹ thuật đơn lẻ mà cần được hệ thống hóa theo chuỗi giá trị liên ngành. Đối với lĩnh vực cá tra, một hệ sinh thái hoàn chỉnh đã hình thành, song vẫn cần những bước tiến xa hơn để vượt khỏi các quy trình kỹ thuật truyền thống. Nuôi biển cũng là một “mặt trận” mới, nơi các đối tượng tiềm năng như cá chim, cá nhụ hay rong biển đang chờ đợi những quy trình sản xuất công nghiệp đạt chuẩn quốc tế để có thể xuất khẩu mạnh mẽ.

Việc phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh không chỉ là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ môi trường, mà còn là công cụ giúp sản phẩm Việt gia tăng giá trị. Giống như cách các ngành công nghiệp dịch vụ đang phải đối mặt với thách thức an toàn trong kỷ nguyên số, như được phân tích tại Ngân hàng kiến tạo số và bài toán an toàn dữ liệu trong kỷ nguyên mới, ngành thủy sản cũng cần một “bệ đỡ” công nghệ số vững chắc để quản lý toàn bộ chuỗi nuôi trồng, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trong mắt các nhà nhập khẩu khó tính.

Khoa học công nghệ nâng tầm chuỗi giá trị quốc gia

Để đạt được mục tiêu kim ngạch 14-16 tỷ USD vào năm 2030, sự thay đổi trong tư duy quản lý khoa học là vô cùng quan trọng. Việc đẩy mạnh tự chủ thực chất, gắn trách nhiệm với hiệu quả đầu ra và khuyến khích thương mại hóa các nghiên cứu chính là chiếc đòn bẩy cần thiết. Khi đó, công nghệ không chỉ nằm trên giấy tờ hay các phòng thí nghiệm, mà sẽ thực sự trở thành DNA của ngành thủy sản, giúp Việt Nam trở thành trung tâm chế biến sâu hàng đầu thế giới.

Không chỉ dừng lại ở kinh tế, sự chuyển mình này còn đóng vai trò quan trọng trong việc giữ vững sinh kế cho hơn 4 triệu lao động và củng cố chủ quyền quốc gia trên biển. Việc hiện đại hóa đội tàu, giảm tổn thất sau thu hoạch và phát triển nuôi xa bờ gắn với công nghệ xử lý môi trường sẽ tạo ra một diện mạo mới cho thủy sản Việt Nam – một ngành kinh tế mũi nhọn, xanh và đầy sức sống. Sự kết nối chiến lược giữa khoa học và thực tiễn sẽ là nền tảng để ngành thủy sản cùng các lĩnh vực trọng yếu khác, chẳng hạn như du lịch tại Du lịch biển Thanh Hóa và bài toán chuyển mình chiến lược, đồng lòng tạo nên động lực tăng trưởng kinh tế bền vững cho đất nước.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vneconomy.vn