Lô cốt metro Nhổn – ga Hà Nội và bài toán hồi sinh những tuyến phố chết

Hơn một thập kỷ trôi qua kể từ khi những mũi khoan đầu tiên được thực hiện, dự án đường sắt đô thị (metro) Nhổn – ga Hà Nội vẫn đang là một “cơ thể” dở dang, để lại những vết sẹo dài trên bộ mặt đô thị của Thủ đô. Những lô cốt bê tông, rào chắn tôn phủ kín các tuyến phố trung tâm không chỉ là rào cản vật lý gây ùn tắc giao thông, mà còn là “điểm nghẽn” kinh tế, biến những khu vực từng được xem là “đất vàng” trở thành những “phố chết” theo đúng nghĩa đen. Câu chuyện về những hàng rào công trình án ngữ suốt gần 10 năm qua đang đặt ra một yêu cầu cấp thiết về tư duy quản trị dự án công và trách nhiệm bảo tồn không gian sống cho người dân đô thị.

Khi hơi thở đô thị bị bóp nghẹt dưới những hàng rào tôn

Việc triển khai các dự án hạ tầng lớn như metro tại những thành phố mật độ dân cư cao như Hà Nội luôn đi kèm với sự hy sinh nhất định về không gian sống. Tuy nhiên, sự hy sinh đó cần có giới hạn và lộ trình rõ ràng. Tại các tuyến phố như Kim Mã, Cát Linh hay khu vực ga Hà Nội, sự hiện diện của các lô cốt không chỉ gây cản trở giao thông mà còn làm đứt gãy mạch máu kinh tế của các hộ kinh doanh cá thể. Khi mặt tiền bị bịt kín, khách hàng mất lối tiếp cận, không gian vỉa hè bị thu hẹp tới mức tối thiểu, các cửa hàng nhỏ lẻ buộc phải đóng cửa hoặc cầm chừng. Một con phố từng là nơi giao thương nhộn nhịp, nay trở nên vắng lặng, chỉ còn tiếng ồn từ máy móc thi công và bụi bặm, tạo nên một thực trạng đáng buồn mà người dân gọi là “phố chết”.

Cần nhìn nhận rằng, sự chậm trễ trong tiến độ không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là bài toán về chi phí cơ hội. Khi một dự án hạ tầng trọng điểm kéo dài vượt thời gian dự kiến cả thập kỷ, những tổn thất vô hình về tinh thần và thu nhập của người dân địa phương là không thể đong đếm. So sánh với những dự án hạ tầng đang được đẩy nhanh tiến độ hiện nay, như cách mà chúng ta đang chứng kiến tại các đại công trường khác, có thể thấy rõ sự khác biệt về tầm nhìn chiến lược. Độc giả có thể tham khảo thêm bài Tiến độ sân bay Long Thành: Những bữa cơm vội giữa đại công trường để thấy rằng, khi công tác quản trị dự án được ưu tiên hàng đầu, các điểm nghẽn hoàn toàn có thể được khơi thông một cách quyết liệt.

Nút thắt trong quản trị dự án và trách nhiệm hoàn trả mặt bằng

Sự tồn tại dai dẳng của các lô cốt tại ga S9 Kim Mã, ga S10 Cát Linh hay ga S12 ga Hà Nội là minh chứng cho thấy sự thiếu đồng bộ trong việc phối hợp giữa đơn vị thi công và chính quyền địa phương. Hình thức thi công “cuốn chiếu” – phương pháp mà lãnh đạo Thành ủy Hà Nội vừa yêu cầu đẩy mạnh – đáng lẽ phải là kim chỉ nam ngay từ đầu. Thay vì quây rào toàn bộ mặt bằng trong thời gian dài, việc hoàn thiện từng phần và hoàn trả mặt bằng ngay lập tức sẽ giảm bớt gánh nặng đáng kể lên hạ tầng giao thông vốn đã quá tải.

Việc điều chỉnh thu hẹp rào chắn tại Kim Mã hay Quốc Tử Giám gần đây là một động thái tích cực, nhưng vẫn còn quá chậm so với kỳ vọng của người dân. Sự chuyển dịch này cho thấy áp lực từ dư luận và sự quyết liệt từ cấp lãnh đạo thành phố đang tạo ra những thay đổi thực tế. Tuy nhiên, để tránh lặp lại những vết xe đổ này ở các dự án tương lai, cần phải có một khung quản trị dự án nghiêm ngặt hơn. Không thể để một công trình hạ tầng trở thành gánh nặng kinh tế cho người dân sống xung quanh, mà phải biến nó thành đòn bẩy phát triển đúng như định hướng của các dự án trọng điểm khác. Như việc quy hoạch không gian xanh tại các trục đường lớn cũng được xem là bước đi chiến lược, tương tự như nội dung trong bài Quy hoạch công viên công cộng phường Phú Thượng: Bước đi chiến lược của trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, việc hoàn thiện hạ tầng metro không chỉ là xây dựng đường ray, mà là kiến tạo lại không gian sống văn minh, bền vững.

Tác động lan tỏa và triển vọng về một hệ sinh thái giao thông thông minh

Khi bốn ga ngầm từ S9 đến S12 hoàn thiện và kết nối, tuyến metro Nhổn – ga Hà Nội sẽ chính thức trở thành “xương sống” cho giao thông công cộng phía Tây Thủ đô. Sự kỳ vọng này là hoàn toàn có cơ sở, nhất là khi chúng ta nhìn thấy sự kết nối đồng bộ với tuyến Cát Linh – Hà Đông. Tuy nhiên, sự thông suốt về giao thông chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Về dài hạn, metro sẽ thúc đẩy giá trị bất động sản dọc theo trục đường, kích thích các mô hình kinh doanh mới phát triển xung quanh các nhà ga – mô hình phát triển đô thị dựa trên giao thông công cộng (TOD) mà Hà Nội đang hướng tới.

Tuy nhiên, trước khi chạm tay đến những lợi ích đó, chúng ta cần giải quyết dứt điểm “di chứng” của việc rào chắn kéo dài. Các nhà quản lý cần thực hiện việc giám sát chặt chẽ, buộc nhà thầu phải tuân thủ nghiêm ngặt tiến độ theo phương thức cuốn chiếu, đồng thời có cơ chế hỗ trợ kịp thời cho các hộ kinh doanh bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Một đô thị hiện đại không chỉ được đo bằng số lượng cây số đường sắt, mà còn bằng khả năng tối ưu hóa cuộc sống của người dân ngay trong quá trình xây dựng.

Lời kết: Hướng tới sự phát triển hài hòa giữa hạ tầng và cộng đồng

Những vết sẹo lô cốt tại Hà Nội rồi sẽ sớm biến mất khi tuyến metro đi vào hoạt động toàn tuyến vào năm 2027. Đó là một mốc thời gian đáng chờ đợi, nhưng cũng là lời nhắc nhở rằng mọi dự án hạ tầng cần phải đi kèm với sự thấu hiểu sâu sắc đối với cộng đồng dân cư nơi dự án đi qua. Sự phát triển không nên là sự đánh đổi bằng việc hy sinh sinh kế của người dân, mà phải là sự đồng hành để cùng tiến tới một hạ tầng thông minh, hiệu quả và nhân văn. Với những chỉ đạo mới từ cấp thành phố, hy vọng rằng người dân trên các tuyến phố Cát Linh, Kim Mã, Quốc Tử Giám sẽ sớm lấy lại được sự nhộn nhịp, và những “phố chết” sẽ được hồi sinh dưới sự vận hành của một hệ thống giao thông công cộng hiện đại bậc nhất Thủ đô.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vtcnews.vn