Hình sự hóa tiền số và những rào cản pháp lý cần được tháo gỡ

Việc hình sự hóa tiền số cũng như các tài sản số trong bối cảnh hành lang pháp lý hiện nay tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề thu hút sự quan tâm đặc biệt từ cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý. Trước những đề xuất từ phía Bộ Công an về việc bổ sung quy định tịch thu tài sản ảo nhằm tăng cường hiệu quả đấu tranh với tội phạm công nghệ cao, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra những phản biện sắc sảo, nhấn mạnh đến tính cấp thiết của việc xây dựng khung pháp lý hoàn chỉnh trước khi áp dụng các chế tài hình sự nghiêm ngặt.

Bản chất của việc hình sự hóa tiền số trong môi trường kinh tế số

Thực tế cho thấy, nền kinh tế số đang vận động với tốc độ vượt xa khả năng cập nhật của hệ thống luật pháp truyền thống. Khi các tài sản phi truyền thống như tiền mã hóa, ví điện tử hay tài sản ảo ngày càng phổ biến, Bộ Công an đã đặt vấn đề về việc cần thiết phải định nghĩa rõ ràng các loại tài sản này trong Bộ luật Hình sự. Điều này không chỉ giúp công tác điều tra, phong tỏa và thu hồi tài sản trong các vụ án lừa đảo xuyên biên giới, rửa tiền trở nên thuận lợi hơn mà còn là bước đi mang tính nguyên tắc để thích ứng với kỷ nguyên công nghệ.

Tuy nhiên, sự xung đột giữa nhu cầu quản lý nhà nước và rủi ro pháp lý đối với cộng đồng doanh nghiệp đang là tâm điểm tranh luận. Đáng chú ý, việc áp dụng các chế tài hình sự khi bản thân khái niệm về tài sản số và hành vi giao dịch hợp pháp vẫn còn là “vùng xám” sẽ tạo ra sự bất định lớn. Điều này tương tự như những khó khăn mà các doanh nghiệp đang phải đối mặt khi tìm kiếm dòng vốn lưu động trong bối cảnh vay vốn ngân hàng đang trong tình trạng nghẹt thở đối với doanh nghiệp, khi mà bất kỳ sự thiếu hụt quy định cụ thể nào cũng có thể khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động hoặc vô tình vi phạm pháp luật.

Bài học từ quốc tế và rủi ro từ việc đi tắt đón đầu

Khi bàn về việc hình sự hóa tiền số, không thể không nhìn vào kinh nghiệm từ các nền kinh tế phát triển như Singapore, Nhật Bản hay Liên minh châu Âu (EU). Tại những quốc gia này, quy trình bài bản luôn được ưu tiên: xây dựng khung quản lý, cấp phép, đăng ký và vận hành các cơ chế thử nghiệm sandbox trước khi tiến tới các quy định hình sự hóa hành vi vi phạm. Lập luận của VCCI cho thấy một thực tế rõ ràng rằng: việc chưa có định nghĩa về hành vi “hợp pháp” mà đã vội vàng hình sự hóa các hành vi “trái phép” sẽ vô hình trung tạo ra rào cản cản trở sự phát triển của hệ sinh thái fintech.

Hơn thế nữa, trong bối cảnh các tổ chức tín dụng liên tục phát đi cảnh báo về các phương thức tội phạm mới, điển hình như việc ngân hàng cảnh báo lừa đảo kiểu mới qua ứng dụng lạ, áp lực lên hệ thống pháp luật là rất lớn. Tuy nhiên, thay vì hình sự hóa một cách đại trà, việc tận dụng các điều khoản hiện hữu như Điều 174 về lừa đảo chiếm đoạt tài sản hay Điều 290 về sử dụng mạng máy tính để chiếm đoạt tài sản được xem là bước đi thận trọng và khả thi hơn trong giai đoạn này.

Định hướng hoàn thiện chính sách để đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch

Nhìn sâu vào bản chất, việc quản lý tài sản số không nên chỉ dừng lại ở các biện pháp chế tài. Các cơ quan quản lý cần ưu tiên xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, giao dịch và định danh tài sản số. Việc này không chỉ giải quyết được các vướng mắc trong công tác phòng chống tội phạm công nghệ cao mà còn tạo tiền đề để thị trường tài chính số nội địa vận hành ổn định, tương tự như cách các lãnh đạo ngân hàng lớn đang nỗ lực định hình lại xu hướng lãi suất trong tương lai qua góc nhìn từ lãnh đạo các ngân hàng lớn để duy trì sự bền vững của nền kinh tế.

Việc hình sự hóa tiền số chỉ nên là bước cuối cùng, được áp dụng đối với những hành vi đã được định nghĩa rõ ràng về mức độ, hậu quả và tính chất nguy hiểm cho xã hội. Một môi trường pháp lý “mở” và “rõ” sẽ là nền tảng vững chắc nhất để các doanh nghiệp fintech an tâm đầu tư, đổi mới sáng tạo, thay vì phải đối mặt với nỗi lo rủi ro pháp lý vô hình trong quá trình vận hành các nền tảng kinh doanh số của mình.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: cafebiz.vn