Cục diện địa chính trị Iraq và sự xoay trục của Washington trong bàn cờ Trung Đông

Sự kiện Tổng thống Donald Trump công khai ủng hộ việc bổ nhiệm ông Ali al-Zaidi làm Thủ tướng mới của Iraq không chỉ là một cử chỉ ngoại giao thông thường, mà còn là một nước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc tầm ảnh hưởng của Mỹ tại vùng Vịnh. Trong bối cảnh các dòng chảy địa chính trị khu vực đang biến động mạnh mẽ, động thái này đánh dấu một chương mới đầy tham vọng nhằm tách biệt Iraq khỏi tầm ảnh hưởng của Iran, đồng thời kỳ vọng xây dựng một chính phủ thực dụng, tập trung vào ổn định kinh tế hơn là đối đầu ý thức hệ.

Việc Washington “bật đèn xanh” cho ông al-Zaidi là kết quả của một quá trình đàm phán ngầm đầy căng thẳng. Trước đó, sự phản đối gay gắt của Tổng thống Mỹ đối với các ứng viên có tư tưởng thân Iran đã tạo ra một áp lực bủa vây lên liên minh cầm quyền tại Baghdad. Thay vì chọn con đường đối đầu trực diện, các khối chính trị tại Iraq đã buộc phải chọn một nhân vật có nền tảng doanh nhân và tư duy thị trường như al-Zaidi – một bước đi được cho là nhằm xoa dịu Washington và mở đường cho việc nới lỏng các lệnh trừng phạt tài chính.

Nút thắt quyền lực và bài toán thoát ly ảnh hưởng từ Tehran

Nhìn sâu vào bản chất vấn đề, việc ông al-Zaidi xuất thân là một doanh nhân – Chủ tịch ngân hàng Al-Janoob Islamic Bank – chính là “chìa khóa” mà Washington mong muốn. Trong bối cảnh khu vực Trung Đông đang đối mặt với những thách thức từ các cuộc xung đột vũ trang và sự đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng, một nhà lãnh đạo có hiểu biết sâu sắc về dòng vốn và đầu tư được xem là phương án tối ưu để vực dậy nền kinh tế Iraq. Sự ủng hộ của Mỹ không chỉ đơn thuần là vấn đề nhân sự, mà là sự ủng hộ cho một tầm nhìn về một quốc gia Iraq “cân bằng” hơn trên bản đồ quốc tế, tách biệt khỏi tầm ảnh hưởng của các lực lượng vốn bị coi là nguồn cơn gây bất ổn.

Thực tế, sự chuyển dịch trong tư duy chính trị này diễn ra ngay sau khi cục diện an ninh Trung Đông chịu những cú sốc lớn. Như đã phân tích trước đây trong bài Hezbollah và vũ khí drone sợi quang: Lời giải mới cho bàn cờ địa chính trị Trung Đông, các công nghệ tác chiến mới đang thay đổi hoàn toàn cách các bên dàn xếp lợi ích. Tại Iraq, “vũ khí” của Mỹ giờ đây không chỉ là quân sự, mà là khả năng kiểm soát hệ thống ngân hàng và dòng chảy đô la. Việc ông al-Zaidi từng gặp khó khăn khi ngân hàng của ông bị hạn chế giao dịch đô la vào năm 2024 vì áp lực từ Mỹ chính là bài học nhãn tiền cho bất kỳ nhà lãnh đạo Iraq nào muốn tồn tại trong kỷ nguyên tài chính bị vũ khí hóa.

Tác động lan tỏa đến sự ổn định của thị trường năng lượng khu vực

Dưới góc nhìn địa chính trị toàn cầu, sự ổn định của Iraq là mắt xích quan trọng trong việc đảm bảo nguồn cung năng lượng. Khi các điểm nóng như eo biển Hormuz thường xuyên đối mặt với nguy cơ gián đoạn, sự hiện diện của một chính phủ tại Baghdad có xu hướng hòa hoãn với phương Tây sẽ giúp củng cố niềm tin cho các thị trường năng lượng quốc tế. Đây là thời điểm nhạy cảm đòi hỏi những bước đi ngoại giao khôn khéo. Những nỗ lực bình thường hóa quan hệ không chỉ dừng lại ở khu vực này; độc giả có thể tham khảo thêm bài Chuyến bay Mỹ – Venezuela tái khởi động: Khúc dạo đầu của bình thường hóa địa chính trị để thấy rằng Washington đang thực hiện một chiến lược “tái cân bằng” trên quy mô toàn cầu nhằm kiểm soát nguồn cung dầu khí trước những bất ổn hệ thống.

Sự trỗi dậy của một chính phủ mới tại Iraq, với hy vọng về sự “phồn vinh và ổn định” như cách Tổng thống Trump kỳ vọng, sẽ là một phép thử cho năng lực quản trị quốc gia trong khủng hoảng. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định rằng, thách thức lớn nhất không nằm ở các tuyên bố ngoại giao, mà nằm ở khả năng cân bằng giữa các phe phái Shiite vốn có sự ràng buộc chặt chẽ với Iran và sự kỳ vọng của cộng đồng quốc tế về một nền kinh tế minh bạch, không bị lợi dụng để rửa tiền hay tài trợ cho các hoạt động cực đoan.

Kịch bản cho tương lai: Sự mong manh của hy vọng mới

Trong 30 ngày tới, khi ông al-Zaidi trình bày nội các, thị trường sẽ dán mắt vào những tên tuổi được chọn. Một nội các kỹ trị, ưu tiên kinh tế sẽ là tín hiệu tích cực cho dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Ngược lại, nếu các gương mặt cũ vẫn tiếp tục nắm giữ các vị trí chủ chốt, nguy cơ về một sự đổ vỡ trong quan hệ với Washington là hoàn toàn có thể xảy ra. Chúng ta đang chứng kiến một giai đoạn “thử lửa” đối với nền chính trị Iraq. Sự thành công của ông al-Zaidi không chỉ quyết định vị thế của ông mà còn định hình lại quỹ đạo của cả khu vực trong 3 đến 6 tháng tới.

Đối với các nhà đầu tư theo dõi sát các diễn biến tại Trung Đông, bài học quan trọng nhất là tính khó đoán định của các biến số chính trị. Khi các cường quốc như Mỹ và các thế lực khu vực đang giành giật ảnh hưởng, mọi thông tin về sự thay đổi nhân sự cấp cao đều là những “tín hiệu thị trường” quan trọng. Một Iraq ổn định hơn có thể là tiền đề để hạ nhiệt giá dầu trong trung hạn, nhưng rủi ro địa chính trị vẫn luôn là một ẩn số khó lường. Trong một thế giới đầy những biến động, sự thận trọng và tầm nhìn chiến lược của người lãnh đạo quốc gia cũng giống như bản lĩnh của một thuyền trưởng – phải biết xoay chuyển cánh buồm khi hướng gió thay đổi, đúng như cách mà các nhà lãnh đạo lớn đang thực hiện để duy trì vị thế, giống như những gì đã được phân tích trong bài Vị thế chính trị của Vua Charles III và những bước đi ngoại giao chiến lược.

Cuối cùng, dù viễn cảnh về một chương mới đầy triển vọng đã được vẽ ra, thực tế tại Baghdad luôn khắc nghiệt hơn những bài đăng trên mạng xã hội. Sự ủng hộ của Washington là một điểm tựa, nhưng bản lĩnh của người đứng đầu chính phủ mới trong việc giải quyết bài toán nội tại mới là yếu tố quyết định sự thịnh vượng bền vững cho đất nước này.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: nbcnews.com