Tai nạn đường sắt nghiêm trọng và bài toán an toàn hạ tầng giao thông

Những ngày tháng 5 đầy biến động, khi nhịp sống xã hội đang trên đà chuyển mình mạnh mẽ sau kỳ nghỉ lễ, một thông tin đau lòng đã phủ bóng lên ngành đường sắt Việt Nam. Sự ra đi của một nhân viên tuần đường tại Lâm Đồng không chỉ là một mất mát cá nhân đối với gia đình nạn nhân, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về tính khốc liệt và những lỗ hổng trong quy trình vận hành, đảm bảo an toàn trên các tuyến đường sắt huyết mạch. Trong bối cảnh hạ tầng giao thông nước nhà đang được đầu tư nâng cấp đồng bộ, từ các dự án quốc lộ trọng điểm cho đến việc hiện đại hóa tuyến đường sắt Bắc – Nam, sự cố này đặt ra những dấu hỏi lớn về tính an toàn lao động trong môi trường làm việc đặc thù đầy rủi ro.

Nhìn lại hiện trường và thực trạng an toàn đường sắt

Theo ghi nhận từ cơ quan chức năng tại Lâm Đồng, sự việc xảy ra vào rạng sáng ngày 1/5, khi tàu hàng HH7 lưu thông trên tuyến đường sắt Bắc – Nam đã va chạm với anh L.Đ.H, một nhân viên tuần đường đang thực thi nhiệm vụ tại khu vực giữa ga Hàm Cường Tây và ga Suối Vận. Đây không phải là sự cố đơn lẻ. Chỉ mới cách đây vài tháng, vào ngày 7/2, một vụ việc đau lòng tương tự đã xảy ra cách đó không xa, khi tàu SE2 cướp đi sinh mạng của một nhân viên tuần đường khác. Việc liên tiếp xảy ra các vụ tai nạn có tính chất tương đồng cho thấy những điểm nghẽn trong công tác phối hợp giữa bộ phận điều hành tàu và lực lượng tuần tra, kiểm soát đường ray.

Nhìn rộng ra, ngành giao thông vận tải Việt Nam đang chứng kiến những bước tiến đáng kể. Chẳng hạn, công trường nâng cấp đoạn tuyến Quốc lộ 279 tại Quảng Ninh đang được triển khai khẩn trương với tinh thần “vượt nắng, thắng mưa”. Tuy nhiên, khi nhìn vào sự tương phản giữa tốc độ phát triển hạ tầng và những rủi ro hiện hữu tại các khu vực vận hành đặc thù, chúng ta buộc phải đặt ra vấn đề về sự cân bằng giữa phát triển và an toàn. Nếu các quy trình kiểm định, giám sát hay các quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung, chính sách an sinh đang dần được kiện toàn trong tháng 5 này, thì an toàn cho người lao động trực tiếp trên tuyến đường sắt cũng cần một cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt hơn. Độc giả có thể nhìn nhận rõ hơn về những thách thức trong chuỗi cung ứng và sự ổn định của thị trường nông sản qua bài phân tích về giá sầu riêng Ri6 thấp kỷ lục: Lời cảnh báo cho chuỗi cung ứng nông sản Việt, để thấy rằng bất kỳ mắt xích nào trong hệ thống vận hành, nếu thiếu sự đồng bộ, đều có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn.

Bản chất của những rủi ro trong ngành vận tải hạ tầng

Khi phân tích sâu về nguyên nhân của những vụ tai nạn đường sắt, chúng ta không thể chỉ đổ lỗi cho các yếu tố khách quan. Đây là kết quả của sự giao thoa giữa điều kiện làm việc khắc nghiệt, áp lực thời gian trong việc duy trì vận tải hàng hóa theo lộ trình và có thể là những hạn chế trong công nghệ cảnh báo sớm. Tại sao nhân viên tuần đường – những người vốn dĩ đóng vai trò “lá chắn sống” cho sự an toàn của những chuyến tàu – lại trở thành nạn nhân trong chính môi trường họ đang bảo vệ? Câu hỏi này đòi hỏi một cái nhìn thấu thị về cấu trúc quản trị rủi ro.

Trong một nền kinh tế đang khát khao tăng trưởng, việc duy trì nhịp độ vận chuyển hàng hóa là cực kỳ quan trọng. Tàu hàng HH7 vẫn tiếp tục hành trình sau khi lập biên bản cho thấy tính chất khắt khe của lịch trình logistics toàn quốc. Tuy nhiên, nếu thiếu đi sự hỗ trợ của các thiết bị công nghệ hiện đại, tự động hóa trong việc cảnh báo khoảng cách giữa tàu và nhân viên mặt đất, thì những rủi ro là khó tránh khỏi. Chúng ta cần những giải pháp mang tính đột phá hơn là những quy định truyền thống. Đôi khi, việc thiếu đi sự chăm sóc sức khỏe và sự tỉnh táo trong điều kiện làm việc đêm hôm cũng là một yếu tố cần được đặt lên bàn cân, tương tự như cách chúng ta cần nhìn nhận các hệ lụy sức khỏe từ thói quen sinh hoạt không khoa học, như đã được đề cập trong bài viết Uống nhiều nước đá có hạ nhiệt và những hệ lụy sức khỏe cần nhìn nhận.

Hệ lụy vĩ mô và bài học cho doanh nghiệp

Xét trên bình diện rộng hơn, mỗi sự cố tai nạn đường sắt không chỉ là nỗi đau cho gia đình người ở lại, mà còn là cú sốc nhẹ đối với tâm lý xã hội và sự vận hành của ngành dịch vụ logistics. Khi các chuỗi cung ứng bị gián đoạn do những sự cố ngoài ý muốn, chi phí bảo hiểm, chi phí đào tạo lại nhân sự và rủi ro hình ảnh của doanh nghiệp vận hành đường sắt sẽ tăng lên đáng kể. Trong một thị trường mà các nhà đầu tư đang tìm kiếm sự ổn định sau quý I trầm lắng, bất kỳ thông tin nào về sự mất an toàn đều có thể gây ra những tác động không nhỏ đến niềm tin vào hạ tầng giao thông quốc gia.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà hiệu quả không còn chỉ đo bằng con số lợi nhuận, mà còn bằng các chỉ số ESG – môi trường, xã hội và quản trị. Việc bảo vệ tính mạng cho nhân viên trong các ngành nghề có rủi ro cao chính là thước đo đạo đức kinh doanh. Các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực vận tải cần nhìn vào thực trạng này để thay đổi tư duy quản trị, đầu tư mạnh tay hơn vào các hệ thống an toàn thông minh, giảm bớt sự lệ thuộc vào yếu tố con người trong những tình huống nguy hiểm. Đừng để những “cú trượt dài” vì thiếu sự đầu tư vào quy trình vận hành giống như cách mà sự đi xuống của phong độ West Ham đã khiến Tottenham đối mặt với nguy cơ xuống hạng, như được phân tích trong bài viết Tottenham có thể xuống hạng: Cú trượt dài từ hệ lụy phong độ West Ham.

Tầm nhìn về một hạ tầng an toàn trong tương lai

Nhìn về tương lai 3-6 tháng tới, ngành đường sắt Việt Nam cần phải thực hiện một cuộc rà soát toàn diện về quy trình làm việc của đội ngũ tuần đường. Không thể chấp nhận việc để những vụ việc đau lòng này lặp lại một cách có hệ thống. Các kịch bản về chuyển đổi số, áp dụng Internet vạn vật (IoT) trong việc giám sát hành lang an toàn đường sắt phải được ưu tiên hàng đầu. Khi Việt Nam đang nỗ lực hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu, một hạ tầng đường sắt an toàn chính là con đường ngắn nhất để thu hút FDI và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Lời khuyên dành cho các nhà đầu tư và những người quan tâm đến bức tranh kinh tế vĩ mô là hãy đặc biệt chú ý đến các doanh nghiệp hạ tầng có chỉ số an toàn cao. Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công, những đơn vị nào chú trọng vào an toàn và chất lượng con người sẽ là những đơn vị bền vững nhất. Đằng sau mỗi chuyến tàu hàng chạy dọc chiều dài đất nước là sinh mạng của hàng ngàn con người và sự ổn định của cả một hệ thống kinh tế. Hy vọng rằng, với sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng, những lỗ hổng trong công tác an toàn đường sắt sẽ được bịt kín, để mỗi chuyến tàu qua lại trên mảnh đất hình chữ S đều là hành trình của sự an tâm và thịnh vượng.

Bài viết đã được biên tập lại từ nguồn: vtcnews.vn